Gepassioneerd door witloof. Winnaar Phytofarprijs 2007 Joost Depaepe uit Nijvel

De grootouders van Joost Depaepe vestigden zich in de streek van Nijvel juist vóór de Tweede Wereldoorlog. In 1956 namen zijn ouders een bedrijf in Nijvel over. Zij kregen 10 kinderen, waarvan er zich vier, waaronder Joost, in de landbouw vestigden.

Van opleiding is Joost elektricien, terwijl zijn echtgenote Lucrèse verpleegster is. De passie voor het boeren bleef echter aanwezig en in 1985 namen ze een klein bedrijfje over en startten ze een tuinbouwbedrijf. Ze teelden aardbeien en witloof, aanvankelijk alleen voor rechtstreekse verkoop, maar vervolgens ook voor de veiling.

Specialisatie

In 1999 beslisten ze om een stap verder te zetten, want ze ondervonden dat ze steeds performanter moesten zijn, zowel op professioneel vlak als op technisch vlak. Dat is zeker het geval wanneer via de veiling wordt gecommercialiseerd.

Ze beslisten dus om zich te specialiseren in de witloofteelt, een teelt die als voordeel heeft dat ze werk biedt het hele jaar door.

De installatie die ze wilden opzetten, werd door de beste techniekers uit de sector bestudeerd en werd één van de modernste die er zijn. Sedertdien werd ze trouwens voortdurend verder aangepast om aan de laatste eisen te voldoen.

Op het bedrijf zijn, naast de bedrijfsleiders, ook vier vaste arbeidskrachten aanwezig, aangevuld met seizoenarbeiders.

“We behoren tot de grootste witlooftelers van België. Dit is mogelijk, omdat we met verschillende landbouwers afspraken hebben voor het gebruiken van gronden en op die manier aan vruchtafwisseling kunnen doen”, zo legt Joost Depaepe uit.

Teelt van witloofwortels   

De teelt van witloof is gespreid over twee jaar. Het eerste jaar worden de witloofwortels op het veld geteeld, terwijl tijdens het tweede jaar de eigenlijke witloofteelt gebeurt.

Voor het telen van de witloofwortels worden gronden gehuurd bij acht landbouwers uit de streek van Nijvel en Quévy. Alles samen gaat het om ongeveer honderd ha per jaar.

De teelt van witloof maakt hier deel uit van de teeltrotatie van de bedrijven. Die gronden liggen verspreid om reden van vermindering van ziektedruk, een bredere rotatie, verschillende grondsoorten, e.d. Wanneer het bv. niet mogelijk is om een bepaald type grond te bewerken, kan het zijn dat dit voor een ander type, of een grond die elders gelegen is, wel mogelijk is.

Het delicaatste punt in de teelt van de witloofwortelen is het zaaien en vervolgens de opkomst. Joost Depaepe: “In bieten is het zo dat een plant die niet opkomt plaats laat voor deze die wel opgekomen is. Die zal dan beter en groter groeien. Dat is niet het geval bij de witloofteelt. Hier is het dus van zeer groot belang om een zo uniform mogelijke opkomst te bekomen. De te grote en de te kleine wortels zijn immers waardeloos.” 

De geoogste witloofwortels worden in paloxen bewaard in frigo's bij een temperatuur van -1,8 °C. Daardoor kunnen ze gedurende een langere periode bewaard worden.

Ze worden dan geleidelijk uit de frigo's gehaald en gedurende een tiental dagen langzaam ontdooid. Vervolgens worden ze gewassen en naast elkaar geplaatst in bakken van 1 m2. Die bakken worden op elkaar gestapeld en geplaatst in de teeltruimte. Joost spreekt hier niet graag van ‘forceerruimte', zoals gewoonlijk wordt gedaan, want volgens hem ‘forceert men de natuur niet. Die teeltruimte wordt volledig gestuurd wat temperatuur, water en bemesting betreft. De bakken worden voortdurend voorzien van water en meststoffen en die oplossing wordt constant gerecycleerd. 

Elke dag wordt een rij bakken uit de teeltruimte gehaald. Het witloof wordt van de wortels gescheiden, gecalibreerd, getrieerd, gereinigd en vervolgens verpakt in functie van het caliber en de categorie.

De twee operaties (ledigen en opnieuw opvullen van de rijen) gebeuren parallel.

Zeer veel water

De teelt van het witloof vereist zeer veel water.  Van bij de start werd er daarom naar gestreefd om zo efficiënt mogelijk te werken en om zoveel mogelijk water en energie te sparen. Het putwater en het leidingwater werd vervangen door regenwater. Het jaarlijks verbruik schommelt rond de 7.000 m3 water. Door het gebruik van regenwater heeft men het gebruik van putwater of leidingwater gevoelig kunnen verminderen. Bovendien gaan er geen plantenvoedende elementen op ongecontroleerde wijze opnieuw naar de natuur.

Analyses

Door het systeem van werken zijn er steeds grote risico's op overdracht van ziekten. Ook is er steeds een risico op restanten van fytoproducten.

Dat laatste wordt eerst en vooral gecontroleerd: tweemaal per maand wordt een staal witloof genomen en geanalyseerd op mogelijke resten van fytoproducten. “Tot hiertoe hebben we nog nooit iets gevonden”, zo stelt Joost. 

Driemaal per jaar worden ook analyses uitgevoerd omtrent de bemestingswaarde van de voedingsoplossing waarin de wortels worden gedompeld en wordt er eventueel bijgestuurd. Om de hoeveelheid water te beperken wordt er gebruikgemaakt van regenwater waaruit de plantenvoedende elementen worden gerecupereerd. “Regenwater kost niets en op die manier kan men grote besparingen doen”, zo legt Joost uit. Die gerecupereerde meststoffen komen dan opnieuw in de voedingsoplossing voor het witloof terecht.

Tweemaal per jaar wordt ook een analyse gedaan van de voedingsoplossing, teneinde schadelijke micro-organismen, zoals Pythium of Phythophtora op te sporen.

Opslag van water

In totaal zijn er vier watercircuits te onderscheiden op het bedrijf: het water voor de teelt en het water voor de verzorging van de teeltruimte is licht beladen met meststoffen. Het regenwater en het water voor de verzorging van de teeltruimte wordt opgevangen in ondergrondse tanks van elk 150 m3. Het water wordt vermengd met als doel om opnieuw gebruikt te kunnen worden. Ook dat gemengde water wordt in een tank van 150 m3 opgeslagen. Vooraleer het water gebruikt wordt, wordt het met ultravioletstralen behandeld om schimmels en bacteriën te doden.    

Het water afkomstig van het wassen van de wortels, de transportkisten en de werkruimtes, alsook het water van de loodsen, wordt met afvalslib vermengd. Dat water wordt naar een tank met overloop gebracht waarin het organisch materiaal en de aarde kunnen bezinken. Dat water wordt nadien opnieuw gebruikt voor het wassen.

Organisch materiaal

Het organisch materiaal (bladeren, zijworteltjes, e.d.) wordt verzameld in een reservoir van 300 m3. In de  lente en in de zomer wordt dit op de velden uitgespreid. In de herfst en tijdens de winter wordt het opgeslagen in een dichte silo. Het vocht wordt gerecupereerd en als de kans zich voordoet ook op het land gebracht.

Deze oplossing zal op korte termijn vervangen worden en dat water zal door een bezinkingsvijver gaan.

De uitgeputte wortels waarop het witloof werd geteeld worden gewassen en worden afgehaald door rundveehouders en gebruikt als voeder voor de dieren. 

Wettelijke verplichting

“Sedert 2009 is men verplicht om het water terug op te vangen en te zuiveren”, zo legt Joost uit. “Dat is een verplichting die vanuit Europa komt en die tegen 2011 overal operationeel moet zijn voor de professionele sector. Voor de particulieren ligt de limietdatum op 2015.”

“De verplichting wordt hoe langer hoe restrictiever en ook de overheid wordt hoe langer hoe strenger. Hier konden we bovendien veel regenwater opvangen, gezien de grote hoeveelheid daken. Dat laat grote besparingen toe.”

Volgens Joost Depaepe heeft België een modelstructuur opgezet wat bescherming van het leefmilieu aangaat. “We lopen zeker vooruit op bv. Frankrijk, van waaruit er een grote concurrentie is inzake witloofteelt. De investeringen doen echter de kostprijs van de witloofteelt oplopen. Het aantal ha witloof neemt dan ook van jaar tot jaar af. We leven in een dichtbevolkt land en het is begrijpelijk dat men veel doet om het leefmilieu te beschermen. Maar men moet ook begrijpen dat wanneer die investeringen gunstig zijn voor het leefmilieu dat er ook van de kant van de verbruiker een zekere tegemoetkoming moet zijn”, zo stelt hij.

Uitdaging

Als een volgende uitdaging ziet hij het volledige beheer van de waterstromen. Dat is op dit ogenblik ter studie. De investering omvat een systeem van waterzuivering waarin het water wordt belucht. Dat zou mechanisch kunnen gebeuren, maar dat zou te veel energie vragen. Door een vijver met stromend water aan te leggen zou datzelfde werk kunnen gebeuren zonder energie te kosten.

De volgende uitdaging is dus de beperking van het elektriciteitsverbruik. 
  
Phytofarprijs

In november 2009 zal de Prijs van het Phytofar Instituut opnieuw uitgereikt worden aan één of meerdere Belgische personen of teams voor hun innoverend werk in het kader van duurzame landbouw. Er is een wetenschappelijke en een professionele prijs voorzien, beide toegekend in het domein van de plantenproductie voor initiatieven die beantwoorden aan een duurzame landbouw met respect voor mens en milieu en met zorg voor de rentabiliteit en de vooruitgang van de sector.

Meedingen naar de prijs 2009 kan door vóór 31 maart 2009 een dossier in te dienen dat het initiatief omschrijft in maximaal 12 bladzijden, opgesteld in één van de landstalen of het Engels. Naast dit dossier wordt voor een kandidatuurstelling ook een overzicht van het curriculum vitae van de deelnemer(s) gevraagd.

Verdere inlichtingen kunnen geraadpleegd worden op de website Phytofar: www.phytofar.be of op het secretariaat van het Phytofar Instituut, Diamant Building, Auguste Reyerslaan 80, 1030 Brussel, tel.: 02/238.97.72.

J.F.